Ableism-Sağlamcılık ve Ableist Nedir?

ableism-ableist

Ableism kelimesi, yeterli güç ve anlama sahip olması ile yapabilme yetisine sahip ve normal olarak kabul edilen anlamlarına gelen able kökünden türemiştir. Bu etimolojik anlam, ableismin tanımını açıklar niteliktedir:

Ableism; sağlam, tam, yetkin bedenli bireylerin lehine yapılan ayrımcılık ve bedensel, zihinsel ya da ruhsal açıdan herhangi bir farklılığa sahip olan bireylerin yalnızca bu farklılıkları sebebiyle “tam” olmamaları gerekçesiyle uğradıkları haksız muamelelerin adıdır.

Ableism kavramı, birkaç Türkçe çalışmada “sağlamcı” çevirisiyle kullanılmıştır. Ancak Türkçe sözlükte sağlamcı, işini sağlama bağlayan anlamına gelen bir sözcüktür. Ek olarak, ableist algıda sağlam olmak değil eksik olmamak/ tam olmak esastır. Ableism kelimesi, yeterli güç ve anlama sahip olması ile yapabilme yetisine sahip, yaratılışı ve mevcut durumu eksiksiz, tam ve “normal” olarak kabul edilen anlamlarına gelen able kökünden türemiştir.

Toplum içinde bazı gruplar, belli özellikleri ve bu özellikleri ile baskın normlara uymamaları gerekçesiyle dışlanmaya başka bir deyişle öteki durumuna itilmeye maruz kalmaktadırlar. Erkek egemen bir toplumdaki ötekinin kadın olması ya da ırkçı bir toplumdaki ötekinin farklı ırktan bir birey olması gibi ableist toplumdaki öteki de engelli bireydir. Engelli bireyler, ableist ideoloji içinde, toplumsal kabule uzak, sosyalizasyon içinde yer alamayacak ölçüde eksik görülmektedirler.

Ableist yargı, toplumsal normun “tamlar” yani engelli olmayan bireyler olarak tanımlanmasını sağlar ve bu norma uymayanların yaşadıkları her türlü ayrımcılığı meşrulaştıran bir rol üstlenir.

Erkek ve diğerleri, beyaz ve diğerleri gibi hiyerarşik toplumsal kodları anlatmak için kullanılan cinsiyetçilik, ırkçılık gibi kavramlardan yola çıkarak, engelliliğe yüklenen negatif sosyal değerin ve engelliler üzerindeki sosyal baskının sorumlusu olan tamlar/sağlamlar ve diğerleri şeklindeki hiyerarşik yapılanmalar, ableismi işaret etmektedir. Bu hiyerarşik yapılanmada tam/sağlam olarak nitelendirilenler normalken; bu tanımın dışında kalanlar eksiktir ve anormaldir.

Ableism, Oxford sözlüğünde, sağlam, tam, yetkin bedenli bireylerin lehine yapılan ayrımcılık olarak (Oxford Dictionary, 2018); Cambridge sözlüğünde ise diğer insanların yaptıklarını, sahip oldukları sakatlık, hastalık vb. gibi durumlar nedeniyle yapmakta zorlanan bireylere karşı yapılan haksız muameleler bütünü olarak tanımlanmıştır

Ableism, bir mükemmel beden imgesine sahip olarak; bu imgeden sapan kişilerin mutlaka eksik, olmamış veya tamamlanmamış bireyler olduğu inancına göre hareket etmektedir. Ableismin çekirdeğinde “tam insan olma” anlamı yatmaktadır. Buradaki “tam insan olma” tanımı farklı disiplinlerde farklı karşılıklara sahip olacaktır. Örneğin, “tam insan”; siyasal kuramda, “normatif vatandaş”, hukukta, “sorumlu birey” ve teolojide “kusursuz yaratılış” demektir. İçerdiği bu anlam ve benimsediği kalıp göstergeler bağlamıyla ableism, bireyleri “tam” veya “eksik” olmak üzere iki uçta nitelendirmektedir. Ableism ideolojisini inşa eden bu düalite, aynı zamanda “ben” ve “öteki”nin yerleştiği uçları da sunmaktadır.

Ableism, bireylerin karakterlerini, bedensel çerçevede tam veya eksik olmalarına göre başka bir ifadeyle engellerine göre nitelemektedir. Bu noktada beden, sosyal çevre ile etkileşim söz konusu olduğunda kimlik olarak zuhur etmektedir. Dolayısıyla beden, sosyolojik bağlamda değerlendirildiğinde, yalnızca fiziksel ya da maddi bir nesne olarak değil, aynı zamanda toplumsal anlamlarla yüklü sosyal bir nesne olarak ele alınacaktır. Beden, böylece hem fiziksel ve fenomenolojik olarak bireysel bir yaratım hem de toplumsal ve kültürel bir üretimdir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Müstehcen Ne Demektir? Müstehcenlik Kavramı Nedir?

Sal Tem 7 , 2020
Share on WhatsApp Share on Facebook Share on Twitter Share on LinkedIn Share on Email Share on TelegramMüstehcen kelimesi Arapçada “ayıp, noksan, kusur, bayağılık, soysuzluk, karışıklık” anlamına gelen hücnet kelimesinden türemiştir. Kelimenin İngilizce karşılığı ise “obscene” olup, obscene kelimesinin kökeni Latincede “iğrenç, uygunsuz, yakışıksız” anlamlarına gelen “obscaenus” ve “obscenus” kelimelerine […]
müstehcen