Görünmez el (Invisible hand) Nedir?

Görünmez el (Invisible hand); Adam Smith’in yazılarından kaynaklanan ve liberal iktisat anlayışında belirli bir yer işgal eden bir kavramdır. Adam Smith’e göre, serbest piyasada, bireylerin kişisel çıkar arayışına dayanan davranışları, sanki bu bireyler bir görünmez el tarafından yönlendiriliyormuşçasına, bütün toplumun maddî refahını artıracak neticeler verir. Bireylerin farkında olmadan bunu yapmasının sebebi, arzularına ulaşmak için, diğer insanların işbirliğine ihtiyaç duymaları ve bu işbirliğini elde edebilmek için o kimseleri ödüllendirmelerinin gerekmesidir.

Görünmez el doktrini klasik liberal ekonomi anlayışının en önemli savunularından birini teşkil eder. Liberalizm, bireyciliği, bencilliği teşvik ettiği söylenerek eleştirilir ve bu bencilliğin sâdece bireyin kişisel faydasını maksimize etmesi anlamına  gelmekle kalmadığı, aynı zamanda bunu başkaları  pahasına yapılması manasını taşıdığı eklenir. Fakat, bireysel bencilliğin genel iyi için iyi olabileceği ve hatta olması gerektiği ispatlanabilirse, o zaman bencilliğin faydacı bir müdafaası yapılabilir.

Görünmez el doktrini ekonomik liberalizmin şu temel tezlerini yansıtır:

a) Ekonomik ilişkiler kolektif değil, bireyseldir,

b) Bireyler alıcı ve satıcı sıfatıyla bir araya gelir,

c) Ekonomik ilişkiler anonim ve önemlidir.

Görünmez el, bir anlamda, “doğal” bir düzendir. Her insan, kendi hâline terkedilirse, sâdece kendi amaçlarını gerçekleştirmekle kalmayacak, ortak iyiyi de gerçekleştirecektir. Hatta, Smith’e göre, ortak iyinin plânlı modellerden çok kendiliğinden davranışlar tarafından gerçekleştirilmesi mümkündür. Görünmez el dışarıdan müdahaleye uğramadığı, yâni hükümet (devlet) tarafından karışılmadığı sürece doğal bir düzendir. Çünkü, hükümet müdahaleleri kendileri için imtiyaz arayan ve piyasanın zorluklarından kaçmak isteyen kimselere bunun imkânını sağlayacaktır.

Görünmez el doktrininin en önemli siyasî sonucu devletin minimal olmasıdır. Bu devlet iç güvenliği, millî savunmayı, adâlet dağıtımını ve kârlı olmadığı için piyasanın sağlayamayacağı kamu işlerinin yapılmasını üstlenmeli, başka bir şeye karışmamalı ve kalkışmamalıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Holizm Nedir?

Cts Kas 3 , 2018
Share on WhatsApp Share on Facebook Share on Twitter Share on LinkedIn Share on Email Share on TelegramHolizm; Bütünlerin veya bâzı bütünlerin onları oluşturan parçaların toplamından daha fazla olduğu, yâni bütünlerin parçaların özellikleri ile ve parçalar arasındaki ilişkilerle izah edilemeyecek özelliklere sahip olduğu tezidir. Organizm, yâni, parçaların, bütünden uzaklaşmaları hâlinde, […]

Bu Yazıları da Okumak İsteyebilirsin